विजय गायकवाड

बंगालच्या उपसागरातून किनारा ओलांडलेले डीप डिप्रेशन आता उत्तर आंतरभागीय ओडिशा आणि लगतच्या गंगीय पश्चिम बंगालवर पोहोचले असून पुढील २४ तासांत ते उत्तर ओडिशा, दक्षिण झारखंड आणि उत्तर छत्तीसगडमार्गे पश्चिम-वायव्येकडे सरकेल, असे भारतीय हवामान विभागाने (IMD) २८ जुलैच्या प्रेस रिलीजमध्ये म्हटले आहे. या प्रणालीच्या प्रभावाने विदर्भात २९ व ३० जुलै रोजी तुरळक ठिकाणी अतिवृष्टीचा (≥२१ सें.मी.) इशारा देण्यात आला आहे. त्याचबरोबर आतापर्यंत तुटीत राहिलेल्या मराठवाड्यात २८ ते ३१ जुलै दरम्यान बहुतांश ठिकाणी पाऊस अपेक्षित आहे — या हंगामात प्रथमच मराठवाड्यासाठी इतका व्यापक अंदाज आला आहे. पुढील ४–५ दिवस वायव्य व मध्य भारतात मान्सून सर्वसाधारण ते सर्वसाधारणहून अधिक राहील, असेही IMD ने स्पष्ट केले आहे.

---

सद्यस्थिती

२८ जुलै रोजी सकाळी ८:३० पर्यंतच्या २४ तासांत कोकण व गोवा आणि मध्य महाराष्ट्रात अतिजोरदार पाऊस (१२–२० सें.मी.) नोंदवला गेला:

ठिकाण	जिल्हा	पाऊस
महाबळेश्वर	सातारा	१७ सें.मी.
सुधागड-पाली	रायगड	१३ सें.मी.

देशपातळीवर ओडिशात (बालेश्वर २५ सें.मी.) आणि उत्तराखंडात (मालदेवता २३ सें.मी.) अतिवृष्टी झाली. घाटमाथ्यावरील सलग पावसाची मालिका कायम आहे — दोन दिवसांपूर्वी ताम्हिणी (१७ सें.मी.), काल महाबळेश्वर (१७ सें.मी.).

उपग्रह व वारा माहिती

• डीप डिप्रेशन: २८ जुलै सकाळी ८:३० वाजता प्रणाली उत्तर आंतरभागीय ओडिशा व लगतच्या गंगीय पश्चिम बंगालवर केंद्रित. पुढील २४ तासांत उत्तर ओडिशा–दक्षिण झारखंड–उत्तर छत्तीसगड असा पश्चिम-वायव्य प्रवास.
• मान्सून ट्रफ समुद्रसपाटीवर आपल्या सर्वसाधारण स्थानाच्या दक्षिणेस — राज्यासाठी पाऊसपोषक.
• नैऋत्य उत्तर प्रदेश आणि वायव्य मध्य प्रदेशावर चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती (upper air cyclonic circulation) — प्रणालीचा पुढील प्रवास विदर्भ-मध्य प्रदेश सीमेलगत राहण्याचे संकेत.
• प्रणालीच्या प्रभावाने २८ जुलै रात्रीपासून २९ जुलै दुपारपर्यंत दक्षिण झारखंड व लगतच्या उत्तर छत्तीसगडमध्ये ताशी ४५–५५ किमी (झोत ६५ किमी) वेगाचे वादळी वारे राहतील.

IMD अंदाज (२८ जुलै – ३ ऑगस्ट)

उपविभाग	पावसाचा विस्तार	ठळक इशारे
विदर्भ	२८ जुलै–१ ऑगस्ट बहुतांश ठिकाणी	२८ जुलै: अतिजोरदार; २९–३० जुलै: तुरळक ठिकाणी अतिवृष्टी (≥२१ सें.मी.); २९–३१ जुलै: मुसळधार
मराठवाडा	२८–३१ जुलै बहुतांश ठिकाणी; १–३ ऑगस्ट तुरळक	२८–३० जुलै: तुरळक ठिकाणी मुसळधार; २८–३१ जुलै: विजांसह वादळी वारे (४०–५० किमी, झोत ६०)
कोकण व गोवा	२८ जुलै–३ ऑगस्ट बहुतांश ठिकाणी	२८–३० जुलै व १ ऑगस्ट: मुसळधार; ३१ जुलै: अतिजोरदार
मध्य महाराष्ट्र	२८ जुलै–१ ऑगस्ट बहुतांश ठिकाणी	२८–२९ जुलै व १ ऑगस्ट: मुसळधार; ३०–३१ जुलै: अतिजोरदार (घाटमाथा)

शेजारी: गुजरात प्रदेशात ३१ जुलैला अतिवृष्टीचा इशारा — प्रणालीच्या प्रवासमार्गाचे शेवटचे टोक.

टीप: अंदाजाचा कालावधी जसजसा वाढतो, तशी अचूकता कमी होते — IMD.

तज्ज्ञ विश्लेषण — विजय जयभावे (सिन्नर, नाशिक)

हवामान अभ्यासक विजय जयभावे यांच्या विश्लेषणानुसार, मागील तीन दिवसांत कोकण, उत्तर महाराष्ट्र आणि मध्य महाराष्ट्रात सरासरीहून अधिक पाऊस झाला असला, तरी राज्यात सर्वात कमी पाऊस मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील काही जिल्ह्यांत झाला आहे.

बंगालच्या उपसागरातील प्रणालीचा मार्ग ओडिशा–छत्तीसगड–झारखंड–उत्तर विदर्भ–मध्य प्रदेश–गुजरात असा राहील, असे त्यांनी आधीच नमूद केले होते — IMD चा आजचा प्रवासमार्ग त्याच्याशी सुसंगत आहे. त्यांच्या अंदाजानुसार:

• २७–२८ जुलै: जळगाव, छत्रपती संभाजीनगर, जालना, परभणी, हिंगोली, यवतमाळ, चंद्रपूर, गडचिरोली, नागपूर, वर्धा, वाशिम, बुलढाणा, अकोला, अमरावती, भंडारा, गोंदिया — मेघगर्जनेसह पाऊस
• २९–३० जुलै: उत्तर विदर्भ, जळगाव, बुलढाणा — मध्यम झडीचा पाऊस; कोकणात मुसळधार सुरूच
• २६ जुलै–४ ऑगस्ट: धुळे, नंदुरबार, नाशिक, अहिल्यानगर, पुणे-सातारा घाट — मध्यम पाऊस
• मराठवाडा-पश्चिम महाराष्ट्र: सुरुवातीला स्थानिक स्वरूपाचा; काही भागांत मध्यम ते जोरदार, काही भागांत हलका-मध्यम

महत्त्वाचा इशारा: जयभावे यांच्या मते ७–८ ऑगस्टनंतर मान्सूनचा आस असलेला पट्टा अति उत्तरेकडे सरकेल आणि त्यानंतर राज्यात पावसाचे प्रमाण अत्यल्प राहील. म्हणजेच पुढील दहा दिवसांचा पाऊस हा या टप्प्यातील मुख्य पाणीसाठा ठरू शकतो.

शेतकरी सल्ला

विदर्भ — अतिवृष्टीपूर्व तयारी (सर्वाधिक तातडीचे)

• २९–३० जुलैच्या अतिवृष्टीपूर्वी आजच कापूस, तूर, सोयाबीन क्षेत्रातील व फळबागा-भाजीपाला रोपवाटिकांतील चरे मोकळे करा; सखल भागातील पाणी वाहून जाण्याची व्यवस्था करा.
• पुढील ४८ तासांत खते, फवारणी व सिंचन पूर्णपणे टाळा — अतिवृष्टीत खतांचा निचरा होऊन नुकसान दुहेरी होते.
• काढणी केलेला माल, बियाणे, खते सुरक्षित-उंच जागी हलवा. जनावरे गोठ्यात ठेवा; विजांच्या काळात झाडाखाली आसरा घेऊ नका.

मराठवाडा — दिलाशाचा पाऊस, पण निर्णय जपून

• २८–३१ जुलै दरम्यान बहुतांश भागात पाऊस अपेक्षित आहे; मात्र पेरणी/आंतरमशागतीचे निर्णय अंदाजावर नव्हे, तर प्रत्यक्ष पडलेला पाऊस आणि जमिनीतील ओलावा पाहूनच घ्या. वादळी वाऱ्यांचा इशारा कायम आहे — काढलेला माल झाकून ठेवा.
• जिथे पुरेसा पाऊस होईल, तिथे पावसानंतर वापसा येताच खतांचा हप्ता द्या — पावसाआधी नको.
• ७–८ ऑगस्टनंतर उघडिपीची शक्यता लक्षात घेऊन शेततळी/विहिरींत पाणीसाठा करण्यास प्राधान्य द्या; संरक्षक सिंचनाचे नियोजन आताच करा.

कोकण व घाटमाथा

• पुनर्लागवड केलेला भात, हळद, भुईमूग, नाचणी क्षेत्रात निचरा सतत सुरू ठेवा — सलग आठवडाभराच्या पावसाने मुळकुजीचा धोका वाढला आहे.
• घाट क्षेत्रात वापसा येईपर्यंत सिंचन-खते-फवारणी पुढे ढकला. दरडप्रवण भागांत सतर्क राहा.

पशुधन व मत्स्यपालन

• चारा-वैरण कोरड्या जागी साठवा; जनावरांना समतोल आहार द्या.
• शेततळी भरून वाहण्याची शक्यता — जाळीसह निर्गम-व्यवस्था करा, मासे वाहून जाणार नाहीत याची दक्षता घ्या.

---

स्रोत: भारतीय हवामान विभाग (IMD), प्रेस रिलीज दि. २८ जुलै २०२६, दुपारी १:१५ वा. | तज्ज्ञ विश्लेषण: विजय जयभावे, सिन्नर (नाशिक) | जिल्हानिहाय इशारे: mausam.imd.gov.in/responsive/districtWiseWarningGIS.php

कृषी पर्व